孫臏兵法(第三) - TÔN TẪN BINH PHÁP (PHẦN 3)

第一篇  

擒龐涓 (1)

本篇記述孫臏在「圍魏救趙」之戰中，用避實擊虛、「攻其必救」等辦法，在桂陵大破魏軍，俘獲龐涓。這是孫臏運用他的軍事思想取得勝利的一個著名戰例。

昔者，粱（梁）君將攻邯鄲，使將軍龐涓帶甲八萬至於茬丘。齊君聞之，使將軍忌子帶甲八萬至……競（境）。龐子攻衛□□□，將軍忌子〕……□衛□□救與……救衛是失令。」田忌曰：「若不救衛，將何為？」孫子曰：「請南攻平陵。平陵，其城小而縣大，人眾甲兵盛，東陽戰邑，難攻也；吾將示之疑。吾攻平陵，南有宋，北有衛，當塗（途）有市丘，是吾糧塗（途）絕也；吾將示之不智（知）事。」於是徙舍而走平陵。□□陵，忌子召孫子而問曰：「事將何為？」孫子曰：「都大夫熟（孰）為不識事？」曰：「齊城、高唐。」孫子曰：「請取所□□□□□□□□□□二大夫□以□□□臧□□都橫卷四達環塗□（途），□橫卷所□陣也。環塗（途）□[車皮]（披）甲之所處也。吾末甲勁，本甲不斷。環塗（途）擊柀其後，二大夫可殺也。」於是段齊城、高唐為兩，直將蟻附平陵。挾𦭓、環塗（途）夾擊其後，齊城、高唐當術而大敗。將軍忌子召孫子問曰：「吾攻平陵不得，而亡齊城、高唐，當術而厥（蹶）。事將何為？」孫子曰：「請遣輕車西馳粱（梁）郊，以怒其氣。分卒而從（縱）之，示之寡。」於是為之。龐子果棄其輜重，兼取（趣）舍而至。孫子弗息，而擊之桂陵，而禽（擒）龐涓。故曰：孫子之所以為者，盡矣。

四百六 * * *……子曰：“吾…………孫子曰：“毋待三日……”。

Chương 1: Bắt Bàng Quyên

Chương này ghi chép và kể lại việc Tôn Tẫn trong trận chiến "vây Ngụy cứu Triệu", dùng kế "tránh thực đánh hư", "công khiến địch phải cứu", đại bại quân Ngụy ở Quế Lăng, bắt được Bàng Quyên. Đây là một ví dụ nổi tiếng cho việc Tôn Tẫn vận dụng tư tưởng quân sự của mình để đạt được thắng lợi.

Xưa, quân vương nước Lương (Ngụy) sắp đánh Hàm Đan, sai tướng quân Bàng Quyên chỉ huy 80,000 người đến Trà Khấu. Quân vương nước Tề biết được việc ấy, sai tướng quân Điền Kỵ (nguyên văn Kỵ tử) lĩnh 80,000 đái giáp đến... Bàng tử (tức Bàng Quyên) công Vệ, Tướng quân Điền Kỵ...đến biên cảnh. Bàng tử tấn công nước Vệ...,Tướng quân Điền tử...Vệ,..cứu... “cứu Vệ như vậy là thất sách" (1). Điền Kỵ nói: "Nếu không cứu Vệ, thì làm thế nào?" Tôn Tẫn (nguyên văn Tôn tử) nói: "Xin hãy công Bình Lăng phía nam. Bình Lăng, thành ấy nhỏ mà huyện lớn, dân chúng giáp binh đông đúc, là chiến ấp của Đông Dương, khó đánh vậy. Ta sẽ khiến chúng nghi ngờ (2), ta đánh Bình Dương, phía nam có nước Tống, phía bắc có nước Vệ, trên đường còn có Thị Khâu. điều đó khiến đường vận lương ta bị cắt đứt, ta sẽ khiến chúng nghĩ ta không hiểu tình thế. Do vậy, nhổ trại đến Bình Lăng...Lăng, Điền Kỵ cho với Tôn Tẫn đến mà hỏi: "Ta nên làm thế nào?" Tôn Tẫn nói: "Đô đại phu ai không hiểu rõ sự thế nhất?" Điền Kỵ đáp: "Hai đại phu từ Tề Thành và Cao Đường." Tôn Tẫn nói: "Xin hãy... lấy...hai đại phu...giấu...Hoàng và Quyển, bốn nơi đi tới Hoàn Đồ (3). ...Hoàng, Quyển...trận (4). Hoàn Đồ là nơi có xa giáp (chiến xa và binh giáp). Quân tiền phong của ta tinh nhuệ, quân chủ lực của ta (5) không bị cắt đứt, Quân ở Hoàn Đồ đánh vào phía sau quân tiên phong (6), có thể để hai vị đại phu chết." Vì thế chia quân đến từ Tề Thành và Cao Đường ra làm hai, vây hãm bám leo lên thành Bình Lăng đông như kiến (7), Hiệp (?𦭓) (8) và Hoàn Đồ đánh kẹp phía sau (quân tiên phong), quân từ Tề Thành và Cao Đường thua mà đại bại. Tướng quân Điền Kỵ cho vời Tôn Tẫn đến bảo: "Ta công Bình Lăng không được, chuốc lấy đại bại (9). Với tình thế này nên làm thế nào?" Tôn Tẫn nói: "Xin hãy đưa khinh xa (chiến xa hạng nhẹ) đến vùng phụ cần thành Đại Lương, để khiến địch nổi giận. Phân binh tốt đề tháp tùng theo, cho chúng thấy quân ta ít." Điền Kỵ do vậy làm như thế. Bàng Quyên quả nhiên bỏ xe truy trọng, bỏ hết (quân khí nặng) (10). Tôn Tẫn không để quân mình nghỉ ngơi (10), mà đánh chúng ở Quế Lăng, bắt sống Bàng Quyên. Tôn Tẫn đã làm hết tất cả những gì có thể vậy.

Chú thích phần dịch:

(1) D.C Lau và Roger T.Ames dịch "thất lệnh" thành "bad strategy" (trang 92)

(2) Nguyên văn là 吾將示之疑, D.C Lau và Roger T.Ames dịch là "...we are in two minds."

(7) 將不勝其忿，而蟻附之，殺士三分之一，而城不拔者，此攻之災也。

Phụ chú:

其後魏伐趙，趙急，請救於齊。齊威王欲將孫臏，臏辭謝曰：「刑餘之人不可。」於是乃以田忌為將，而孫子為師，居輜車中，坐為計謀。田忌欲引兵之趙，孫子曰：「夫解雜亂紛糾者不控棬，救鬬者不搏撠，批亢擣虛，形格勢禁，則自為解耳。今梁趙相攻，輕兵銳卒必竭於外，老弱罷於內。君不若引兵疾走大梁，據其街路，衝其方虛，彼必釋趙而自救。是我一舉解趙之圍而收獘於魏也。」田忌從之，魏果去邯鄲，與齊戰於桂陵，大破梁軍。

Vua bèn cho Điền Kỵ làm tướng. Tôn Tẫn làm quân sư chở ở trong xe kín, ngồi bàn mưu kế. Điền Kỵ muốn đem quân đến Triệu, Tôn Tử nói: "Muốn gỡ mối rối ren thì phải làm từ từ không được căng thẳng, muốn cứu những người đang đánh nhau thì không nên xông vào đánh giùm, tránh chỗ thực, đánh vào chỗ hư; hình thế chống nhau, thì tức khắc gỡ được thôi. Nay quân Lương (Nguỵ cũng có tên gọi là Lương), và quân Triệu đánh nhau, ở ngoài binh khí nhẹ và quân lính tinh nhuệ kiệt sức, ở trong người già người yếu mỏi mệt. Chi bằng ngài cứ đem quân đi nhanh về Đại Lương, cắt đứt đường giao thông, đánh vào nơi trống của Nguỵ, thì Nguỵ nhất định phải bỏ Triệu để tự cứu lấy mình. Như thế là đánh một nơi mà giải vây cho nước Triệu, lại đồng thời làm cho quân Nguỵ kiệt quệ. Điền Kỵ nghe theo. Quả nhiên quân Nguỵ rời bỏ Hàm Đan (Kinh đô của Triệu), đánh nhau với quân Tề ở Quế Lăng. Điền Kỵ phá tan quân Lương.

後十三歲，魏與趙攻韓，韓告急於齊。齊使田忌將而往，直走大梁。魏將龐涓聞之，去韓而歸，齊軍既已過而西矣。孫子謂田忌曰：「彼三晉之兵素悍勇而輕齊，齊號為怯，善戰者因其勢而利導之。兵法，百里而趣利者蹶上將，五十里而趣利者軍半至。使齊軍入魏地為十萬灶，明日為五萬灶，又明日為三萬灶。」龐涓行三日，大喜，曰：「我固知齊軍怯，入吾地三日，士卒亡者過半矣。」乃棄其步軍，與其輕銳倍日并行逐之。孫子度其行，暮當至馬陵。馬陵道陜，而旁多阻隘，可伏兵，乃斫大樹白而書之曰「龐涓死于此樹之下」。於是令齊軍善射者萬弩，夾道而伏，期曰「暮見火舉而俱發」。龐涓果夜至斫木下，見白書，乃鉆火燭之。讀其書未畢，齊軍萬弩俱發，魏軍大亂相失。龐涓自知智窮兵敗，乃自剄，曰：「遂成豎子之名！」齊因乘勝盡破其軍，虜魏太子申以歸。孫臏以此名顯天下，世傳其兵法。

Mười ba năm sau (353), Nguỵ và Triệu đánh Hàn, Hàn cáo cấp với Tề. Tề sai Điền Kỵ làm tướng quân đi thẳng đến Đại Lương. Tướng Nguỵ là Bàng Nguyên nghe vậy rời bỏ Hàn quay về, bây giờ quân Tề đã đi khỏi biên giới về phía tây. Tôn Tử nói với Điền Kỵ: "Quân của Tam Tấn (Tam Tấn là tên chung để chỉ Hàn, Triệu, Nguỵ, ở đây cốt chỉ Nguỵ ), vốn hung tợn và khinh quân Tề, quân Tề mang tiếng khiếp nhược. Người thiện chiến thì nhân cái thế của mình mà lợi dụng ( ý nói giả bộ khiếp nhược để nhử cho quân Nguỵ đuổi theo). Theo binh pháp, nếu chạy đi tìm lợi một ngày trăm dặm thì viên thượng tướng sẽ què; nếu chạy theo lợi một ngày năm mươi dặm thì quân sĩ chỉ đến một nửa. Ngài hãy sai quân Tề vào đất Nguỵ làm mười vạn cái bếp, ngày hôm sau làm năm vạn cái, lại ngày hôm sau nữa làm ba vạn cái. Bàng Quyên đi được ba ngày cả mừng, nói: "Ta vốn biết quân Tề nhát gan, mới vào đất ta ba ngày mà quân sĩ bỏ trốn đã quá nửa. Bàng Quyên bèn rời bỏ bộ binh mang khinh binh, cùng lính tinh nhuệ một ngày đi gấp đôi đường để đuổi theo. Tôn Tử trù tính họ đi đến đêm thì tới Mã Lăng. Đường Mã Lăng hẹp, hai bên hiểm trở, có thể phục binh bèn sai chặt cây to bôi trắng và viết: “Bàng Quyên chết dưới cây này! ”. Lại sai một vạn quân Tề giỏi bắn tên nấp ở bên đường, hẹn, “Ban đêm thấy lửa đốt lên thì đều bắn tên ra. ” Bàng Quyên quả nhiên đêm ấy đến dưới gốc cây bị đẽo, thấy có chữ viết trên gỗ bôi trắng bèn sai xoi gỗ lấy lửa thắp đuốc. Đọc hàng chữ chưa xong, thì một vạn nỏ của quân Tề đều bắn ra, quân Nguỵ trốn chạy tán loạn. Bàng Quyên tự biết mình trí cùng, binh bại, bèn tự đâm cổ chết, nói: "Thế là ta làm cái thằng ấy nổi danh!" Quân Tề thừa thắng phá tan tất cả quân Nguỵ, bắt Nguỵ thái tử là Thân đem về. Do đó, Tôn Tẫn nổi danh ở thiên hạ, đời truyền binh pháp của ông ta.

(Bản dịch của Phan Ngọc tiên sinh)

［見威王］（1）

此篇題為編者所加。本篇記孫臏初見齊威王時，陳述自己對戰爭的看法。孫臏認為只有通過戰爭才能禁止爭奪，對春秋戰國以來儒家所鼓吹的以「仁義」去戰的說教，作了有力的批判。

孫子見威王，曰：「夫兵者，非士恒埶（勢）也。此先王之傅道也。戰勝，則所以在（存）亡國而繼絕世也；戰不勝，則所以削地而危社稷也。是故，兵者不可不察。然夫樂兵者亡，而利勝者辱。兵非所樂也，而勝非所利也，事備而後動。故城小而守固者，有委也；卒寡而兵強者，有義也。夫守而無委，戰而無義，天下無能以固且強者。堯有天下之時，詘（黜）王命而弗行者七，夷有二，中國有四，故堯伐負海之國而後北方民得不苛，伐共工而後兵寑（寢）而不起，施（弛）而不用。其間數年，堯身衰而治屈，胥天下而傳舜。舜擊讙收（兜），方（放）之宗（崇）；擊歸（鯀），方（放）之羽；擊三苗，放之危；亡有戶（扈）是（氏）中國。有苗民存，蜀（獨）為弘。舜身衰而治屈，胥天下而傳之禹。禹鑿孟門而通大夏，斬八林而焚九□。西面而並（屏）三苗，□□……素佚而至（致）利也。戰勝而強立，故天下服矣。昔者，神戎（農）戰斧遂，黃帝戰蜀祿，堯伐共工，舜伐劂管，湯汸（放）桀，武王伐紂；帝奄反，故周公淺之。故曰：德不若五帝，而能不及三王，知（智）不若周公，曰：我將欲責（積）仁義，式禮樂，垂衣常（裳），以禁爭挩（奪）。此堯舜非弗欲也，不可得，故舉兵繩之。」

威王問（1）

本篇記述孫臏與齊威王、田忌關於用兵的問答。前一部分就敵我兵力對比的不同情況，提出不同的作戰方法。後一部分主要指出用兵最重要的是「必攻不守」。

齊威王問用兵孫子曰：“兩軍相當，兩將相望，皆堅而固，莫敢先舉，為之奈何？”孫子答曰：“以輕卒嘗之，賤而勇者將之，期於北，毋期於得。為之微陣以觸其側。是謂大得。”威王曰：“用眾用寡有道乎？”孫子曰：“有。”威王曰：“我強敵弱，我眾敵寡，用之奈何？”孫子再拜曰：“明王之問！夫眾且強，猶問用之，則安國之道也，命之曰贊師。毀卒亂行，以順其志，則必戰矣。”威王曰：“敵眾我寡，敵強我弱，用之奈何？”孫子曰：“命曰讓威。必臧其尾，令之能歸。長兵在前，短兵在□，為之流夸，以助其急者。□□毋動，以待敵能。”威王曰：“我出敵出，未知眾少，用之奈何？”孫子[ 曰]： “命曰..”威王曰：“擊窮寇奈何？”孫子[ 曰]： “..可以侍生計矣。”威王曰：“擊均奈何？”孫子曰：“營而離之，我並卒而擊之，毋令敵知之。然而不離，按而止。毋擊疑。”威王曰：“以一擊十，有道乎？”孫子曰：“有。攻其無備，出其不意。”威王曰：“地平卒齊，合而北者，何也？”孫子曰：“其陣無鋒也。”威王曰：“令民素聽，奈何？”孫子曰：“素信。”威王曰：“善哉言！兵勢不窮。”..田忌問孫子曰：“患兵者何也？困敵者何也？壁延不得者何也？失天者何也？失地者何也？失人者何也？請問此六者有道乎？”孫子曰：“有。患兵者地也，困敵者險也。故曰，三里沮洳將患軍..涉將留大甲。故曰，患兵者地也，困敵者險也，壁延不得者寒也。□..”.. “奈何？”孫子曰：“鼓而坐之，十而揄之。”田忌曰：“行陣已定，動而令士必聽，奈何？”孫子曰：“嚴而示之利。”田忌曰：“賞罰者，兵之急者耶？”孫子曰：“非。夫賞者，所以喜眾，令士忘死也。罰者，所以正亂，令民畏上也。可以益勝，非其急者也。”田忌曰：“權、勢、謀、詐，兵之急者耶？”孫子曰：“非也。夫權者，所以聚眾也。勢者，所以令士必斗也。謀者，所以令敵無備也。詐者，所以困敵也。可以益勝，非其急者也。”田忌忿然作色：“此六者，皆善者所用，而子大夫曰非急者也。然則其急者何也？”孫子曰：“料敵計險，必察遠近，..將之道也。必攻不守，兵之急者也。..骨也。”田忌問孫子曰：“張軍毋戰有道？”孫子曰：“有。倅險增壘，淨戒毋動，毋可□□，毋可怒。”田忌曰：“敵眾且武，必戰有道乎？”孫子曰：“有。埤壘廣志，嚴正輯眾，避而驕之，引而勞之，攻其無備，出其不意，必以為久。”田忌問孫子曰：“錐行者何也，雁行者何也？篡卒力士者何也？勁弩趨發者何也？飄風之陣者何也？眾卒者何也？”孫子曰：“錐行者，所以沖堅毀銳也。雁行者，所以觸側應□[ 也] 。篡卒力士者，所以絕陣取將也。勁弩趨發者，所以甘戰持久也。飄風之陣者，所以回□□□[ 也] 。眾卒者，所以分功有勝也。”孫子曰：“明主、知道之將，不以眾卒幾功。”孫子出而弟子問曰：“威王、田忌臣主之問何如？”孫子曰：“威王問九，田忌問七，幾知兵矣，而未達於道也。吾聞素信者昌，立義..用兵無備者傷，窮兵者亡。齊三世其憂矣。

……善則敵為之備矣。」孫子曰……

……孫子曰：「八陣已陳……

……孫子……

……險成，險成敵將為正，出為三陣，……

……倍人也，按而止之，盈而待之，然而不□……

……無備者困於地，不□者……

……士死□而傅……

陳忌問壘 (1)

本篇記田忌與孫臏之間的問答。簡文殘缺，現存部分主要說明在未能構築壁壘時，如何組織配備各種兵力來進行作戰。

田忌問孫子曰：“吾卒..不禁，為之奈何？”孫子曰：“明將之問也。此者人之所過而不急也。此□之所以疾..志也。”田忌曰：“可得聞乎？”曰：“可。用此者，所以應猝窘處隘塞死地之中也。是吾所以取龐□而擒太子申也。”田忌曰：“善。事已往而形不見。”孫子曰：“蒺藜者，所以當溝池也。車者，所以當壘[ 也] 。□□[ 者]，所以當堞也。發者，所以當俾堄也。長兵次之，所以救其隋也。次之者，所以為長兵□也。短兵次之者，所以難其歸而徼其衰也。弩次之者，所以當投機也。中央無人，故盈之以..卒已定，乃具其法。制曰：以弩次蒺藜，然後以其法射之。壘上弩戟分。法曰：見使諜來言而動..去守五里置候，令相見也。高則方之，下則圓之。夜則舉鼓，晝則舉旗。”

……田忌問孫子曰：「子言晉邦（15）之將荀息（16）、孫軫（17）之於兵也，未……(18）

……無以軍恐不守。」忌子曰：「善。」田忌問孫子曰：「子言晉邦之將荀息、孫［軫］……

……也，勁將之陣也。」孫子曰：「士卒……

……田忌曰：「善。獨行之將也。……

……言而後中。」田忌請問……

……人。」田忌請問兵情奈何？……

……見弗取。」田忌服問孫……

……橐□□□焉。」孫子曰：「兵之……

……應之。」孫子曰：「伍……

……孫子曰：……

……見之。」孫子……

……以也。」孫……

……將戰書柧（19），所以哀正也。誅□規旗，所以嚴後也。善為陣者，必□□賢……

……明之吳越，言之於齊。曰知孫氏之道者，必合於天地。孫氏者（20）……

……求其道，國故長久。」孫子……

……問知道奈何。」孫子……

……而先知勝不勝之謂知道。□戰而知其所……

……所以知敵，所以曰智，故兵無……

篡卒

本篇論述關系戰爭勝負的一些重要因素。

孫子曰：兵之勝在於篡卒，其勇在於制，其巧在於勢，其利在於信，其德在於道，其富在於亟歸；其強在於休民，其傷在於數戰。孫子曰：德行者，兵之厚積也。信者，兵[ 之] 明賞也。惡戰者，兵之王器也。取眾者，勝囗囗囗也。孫子曰：恆勝有五：得主專制，勝。知道，勝，得眾，勝。左右和，勝。量敵計險，勝。孫子曰：恆不勝有五：御將不勝。不知道不勝。乖將不勝。不用間不勝。不得眾不勝。孫子曰：勝在盡囗，明賞，選卒，乘敵之囗。是謂太武之葆。孫子曰：不得主弗將也..（以下為散簡、缺文）..令，一曰信，二曰忠，三曰敢。安忠？忠王。安信？信賞。安敢？敢去不善。不忠於王，不敢用其兵。不信於賞，百姓弗德。不敢去不善，百姓弗畏。二百卅五

月戰

本篇談到戰爭勝敗與日、月、星的關系。古人認為月主陰，象徵刑殺，所以用兵宜在月盛之時。篇中雖然涉及此類流行於當時的迷信說法，但篇首指出「間於天地之間，莫貴於人」，特別強調了人的作用。

孫子曰：間於天地之間，莫貴於人。戰囗囗囗囗不單。天時、地利、人和，三者不得，雖勝有殃。是以必付與而囗戰，不得已而後戰。故撫時而戰，不復使其眾。無方而戰者小勝以付磨者也。孫子曰：十戰而六勝，以星也。十戰而七勝，以日者也。十戰而八勝，以月者也。十戰而九勝，月有..[ 十戰] 而十勝，將善而生過者也。一單..（以下為散簡、缺文）..所不勝者也五，五者有所壹，不勝。故戰之道，有多殺人而不得將卒者，有得將卒而不得舍者，有得舍而不得將軍者，有覆軍殺將者。故得其道，則雖欲生不可得也。

八陣

本篇前一段說明所謂「王者之將」應具備的條件。後一段論述用「八陣」

孫子曰：智不足，將兵，自恃也。勇不足，將兵，自廣也。不知道，數戰不足，將兵，幸也。夫安萬乘國（2），廣萬乘王，全萬乘之民命者，唯知道。知道者，上知天之道，下知地之理，內得其民之心，外知敵之情，陣則知八陣之經，見勝而戰，弗見而諍（3），此王者之將也。

孫子曰：用八陣戰者，因地之利，用八陣之宜。用陣三分，誨陣有鋒，誨鋒有後（4），皆待令而動。斗一，守二（5）。以一侵敵，以二收。敵弱以（6）亂，先其選卒以乘之（7）。敵強以治（8），先其下卒（9）以誘之。車騎與（10）戰者，分以為三，一在於右，一在於左，一在於後。易（11）則多其車，險則多其騎，厄（12）則多其弩。險易必知生地、死地，居生擊死（13）。二百一十四八陣

地葆

本篇從軍事上論述各種地形的優劣。篇題原寫在篇末。

孫子曰：凡地之道，陽為表，陰為里，直者為綱，術者為紀。紀綱則得，陣乃不惑，直者毛產，術者半死。凡戰地也，日其精也，八風將來，必勿忘也。絕水、迎陵、逆流、居殺地、迎眾樹者，鈞舉也，五者皆不勝。南陣之山，生山也。東陣之山，死山也。東注之水，生水也。北注之水，死水。不流，死水也。五地之勝曰：山勝陵，陵勝阜，阜勝陳丘，陳丘勝林平地。五草之勝曰：藩、棘、椐、茅、莎。五壤之勝：青勝黃，黃勝黑，黑勝赤，赤勝白，白勝青。五地之敗曰：谿、川、澤、斥。五地之殺曰，天井、天宛、天離、天隙、天柖。五墓，殺地也，勿居也，勿囗也。春毋降，秋毋登，軍與陣皆毋政前右，右周毋左周。

勢備 (1)

本篇以劍、弓弩、舟車、長兵為比喻，說明陣、勢、變、權四者在軍事上的重要作用。

孫子曰：夫陷（含）齒戴角，前蚤（爪）後鋸（距），喜而合，怒而鬥，天之道也，不可止也。故無天兵者自為備，聖人之事也。　黃帝作劍，以陳（陣）象之。笄（羿）作弓弩，以埶（勢）象之。禹作舟車，以變象之。湯、武作長兵，以權象之。凡此四者，兵之用也。 何以知劍之為陳〕（陣）也？旦莫（暮）服之，未必用也。故曰：陳（陣）而不戰，劍之為陳（陣）也。劍無封（鋒），唯（雖）孟賁之勇〕，不敢鬥臧獲〕；陳（陣）無蜂（鋒），非孟賁之勇也，敢將而進者，不智（知）兵之至也。劍無首鋌，唯（雖）巧士不能進拒敵〕；陳（陣）無後，非巧士敢將而進者，不知兵之請（情）者。故有蜂（鋒）有後，相信不動，適（敵）人必走；無蜂（鋒）無後……□券不道。 何以知弓奴（弩）之為勢也？發於肩應（膺）之間，殺人百步之外，不識其所道至。故曰：弓弩，埶（勢）也。 何以知舟車〕之為變也？高則…… 何以知長兵之為〕權也？擊，非高下非……盧毀肩。故曰，長兵，權也。 凡此四……所循以成道也。知其道者，兵有功，主有名。□用而不知其道者，兵〕 無功。凡兵之道四：曰陳（陣），曰埶（勢），曰變，曰權。察此四者，所以破強敵、取孟（猛）將也。……埶（勢）者，攻無備，出不意，……中之近……也。視之近，中之遠。權者，晝多旗，夜多鼓，所以送戰也。凡此四者，兵之用也。眾〕皆以為用，而莫徹其道。 ……陣〕之有蜂（鋒）者，選陳（陣）者〕也。爵…… ……□得四者生，失四者死。□□□□……

兵情 (1)

此篇題為編者所加。本篇以矢、弩、發者分別比喻士卒、將帥和君主，認為只有三方面都合乎要求，才能勝敵。此篇字體與《勢備》篇相同，文章思路也近似，有可能就是《勢備》篇的後半。

孫子曰：若欲知兵之請（情），弩矢其法也。矢，卒也；弩，將也；發者，主也。　矢，金在前，羽在後，故犀而善走，前重而〕後輕，故正而聽人。今治卒則後重而前輕，陳（陣）之則辨（辯），趣（趨）之敵則不聽，人治卒不法矢也。 弩者，將也。弩張棅柄不正，偏強偏弱而不和，其兩洋之送矢也不壹，矢唯（雖）輕重得，前後適，猶不中招也〕……□□□將之用心不和，陣之前後雖〕得，猶不勝敵也。矢輕重得，前後〕適，而弩張正，其送矢壹，發者非也，猶不中昭（招）也。卒輕重得，前後適，而將唯於……兵□□□□□□□，猶不勝敵也。故曰：弩之中谷（彀）合於四，兵有功，主有名〕……主也〕，將也，卒也，法〕也。故曰：兵勝適（敵）也，不異於弩之中召（招）也。此兵之道也。